Ooit gehoord van de Syro-Malabaarse kerk, of de Thomas-Christenen? Er zijn aanzienlijke gemeenschappen van deze kerk, die in Indië, haar land van oorsprong boven de vier miljoen gelovigen telt, ook in Nederland.
De Zondag voor de Oosterse kerken geeft gelegenheid om met hun nader kennis te maken. De Syro-Malabaarse Kerk is een oosterse kerk van de Oost-Syrische (ook wel Assyrische) ritus, die in volledige gemeenschap verkeert met de Kerk van Rome. De Syro-Malabaren hebben binnen de Rooms-Katholieke Kerk een betrekkelijk autonome status (d.w.z. een eigen kerkelijke hiërarchie, liturgie en discipline).
Er zijn ongeveer vier miljoen katholieke Syro-Malabaren, van wie de overgrote meerderheid in India woont, voornamelijk in het zuidwestelijke kustgebied Malabar in de deelstaat Kerala. Aan het hoofd van de kerk staat een grootaartsbisschop. De Syro-Malabaarse Kerk is de op een na grootste oosterse kerk die in gemeenschap is met Heilige Stoel.
De Syro-Malabaarse gemeenschap in Nederland staat centraal tijdens de Zondag voor de Oosterse Kerken 2026. Dankzij een mooie samenwerking met katholiekleven.nl kunnen deze Thomaschristenen uit India zich hier voorstellen! De Zondag voor de Oosterse Kerken is een initiatief van de Katholieke Vereniging voor Oecumene (KVO); op hun website verscheen dit portret voor het eerst. Daar is ook aanvullende informatie over deze kerk, en over de Zondag voor de Oosterse Kerken te vinden.
Het thema van de Zondag voor de Oosterse Kerken is genomen uit het Evangelie van 3 mei en bevat de woorden van de Apostel Thomas, de stichter van de kerk in India: “Hoe kunnen wij de weg weten?” Pastoor-deken George Paimpillil schetst een portret.
Foto credit: katholiekleven.nl
De apostel Thomas komt in het Evangelie naar voren als degene die twijfelde. Maar zijn geloofsbelijdenis behoort tot de meest krachtige van het Nieuwe Testament: “Mijn Heer en mijn God!” (Joh. 20,28). Dezelfde Thomas die aarzelde, was ook de apostel die bereid was om met Christus te sterven: “Laten ook wij gaan om met Hem te sterven” (Joh. 11,16). In deze twee uitspraken klinkt zowel zijn menselijke kwetsbaarheid als zijn apostolische moed door. Precies deze dynamiek – twijfel die uitmondt in radicale overgave – vormt tot vandaag de spirituele kern van de Syro-Malabaarse Kerk.
De Syro-Malabaarse Kerk is een Oosterse katholieke kerk uit India die haar oorsprong terugvoert op de prediking van de apostel Thomas in de eerste eeuw. Zij is een vitale, missionaire kerk met een eigen oosterse liturgie, een synodale structuur en een sterke apostolische identiteit. Hoewel zij haar eigen ritus, theologie en spiritualiteit bewaart, staat zij in volledige gemeenschap met de paus van Rome en de wereldwijde Katholieke Kerk.
Apostolische oorsprong: de heilige Thomas in India
Volgens een oude en diepgewortelde overlevering bereikte de apostel Thomas in het jaar 52 na Christus de Malabarkust, bij Cranganore (Kodungallur) in het huidige Kerala. Hij verkondigde het Evangelie, vormde christelijke gemeenschappen en stierf uiteindelijk als martelaar in Mylapore, nabij het huidige Chennai, rond 72 na Christus.
De christenen die uit deze eerste verkondiging voortkwamen, werden “Thomaschristenen” genoemd. Zij ontwikkelden een eigen kerkelijke identiteit, taal en liturgie, duidelijk onderscheiden van zowel het latere Latijnse katholicisme als van de omringende hindoeïstische religieuze tradities, maar diep verweven met de Indiase cultuur.
De “zeven en een halve kerken”: het geheugen van een apostolische traditie
Een centraal element in de Thomas-traditie is het verhaal van de ezharapallikal – de zeven en een halve kerken die door de apostel Thomas zouden zijn gesticht. De traditionele locaties zijn Kodungallur (Cranganore); Kollam (Quilon); Niranam; Nilackal (Chayal); Kottakkavu (Paravur); Kokkamangalam; Palayur en Thiruvamcodu (de “halve” kerk).
Wat is dan een “halve kerk”? Over de betekenis van de “halve” kerk bestaan verschillende interpretaties. In Tamil betekent ara “koning”, wat zou kunnen verwijzen naar een koninklijke kerk. In het Malayalam wordt ara echter verstaan als “half”. Hoe dan ook, deze plaatsen functioneren als een soort “geheugenkaart” van de oudste christelijke aanwezigheid in Zuid-India. Sommige locaties, zoals Palayur, Kottakkavu en Niranam, claimen tot vandaag een ononderbroken christelijke aanwezigheid sinds de apostolische tijd.
Oosterse identiteit en westerse invloed
Vanaf de vierde eeuw stonden de Thomaschristenen in nauwe verbinding met de Kerk van het Oosten in Perzië. Zij namen de Oost-Syrische liturgische ritus over en ontvingen bisschoppen uit het Midden-Oosten. De dagelijkse leiding lag echter bij de inheemse aartsdiaken, die een centrale rol speelde in de lokale gemeenschap.
De komst van de Portugezen in de 16e eeuw, in de tijd van de contrareformatie, bracht een periode van sterke Latijnse beïnvloeding en soms onderdrukking van de oosterse traditie. Dat leidde tot verzet. De zogeheten Coonan Cross Oath, ook bekend als de Great Oath of Bent Cross of Leaning Cross Oath, werd op 3 januari 1653 in Mattancherry afgelegd door een aanzienlijk deel van de gemeenschap van Thomas-Christenen in de Malabar-regio van India. Deze openbare verklaring markeerde hun weigering om zich te onderwerpen aan het gezag van de jezuïeten en de Latijns-katholieke hiërarchie. Ook hun afwijzing van de Portugese overheersing in zowel kerkelijke als wereldlijke aangelegenheden kwam hier tot uitdrukking. Er volgde een tijd van een gespannen relatie met de Katholieke Kerk. Pas tegen het einde van de 18e eeuw werd de eigen ritus opnieuw erkend, en vanaf die tijd ontwikkelde de gemeenschap zich tot wat nu de Syro-Malabaarse Kerk heet.
Synodale structuur en kerkelijk statuut
Vandaag is de Syro-Malabaarse Kerk een sui iuris-kerk binnen de katholieke gemeenschap, geleid door een eigen synode van bisschoppen en een Grootaartsbisschop (kerkrechtelijk hoger dan een aartsbisschop, maar lager dan een patriarch) met zetel in Ernakulam–Angamaly. De kerk wordt bestuurd volgens de Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium (CCEO) of Wetboek van Canones van de Oosterse Kerken, die de rechten en plichten van de Oosterse Kerken vastlegt. De synodale structuur sluit nauw aan bij de oude traditie van de Thomaschristenen. Collegiale leiding en de sterke rol van lokale leiders altijd stonden hierin altijd centraal.
Foto credit: katholiekleven.nl
Liturgie in de Oost-Syrische traditie
De Syro-Malabaarse Kerk volgt de Oost-Syrische ritus, met als liturgisch hoogtepunt de anafora van Addai en Mari – een van de oudste eucharistische gebeden van de christenheid. De liturgie wordt traditioneel toegeschreven aan Thaddäus van Edessa (de heilige Addai), een leerling van de apostel Thomas, en diens leerling Mari. Kenmerkend voor deze liturgie is een sterke nadruk op het altaar als plaats van Gods aanwezigheid, een diepe verbondenheid met de heilsgeschiedenis, en een theologie die de verrijzenis centraal stelt. De liturgie bevat een rijke symboliek van licht, wierook en processies.
Foto credit: katholiekleven.nl
Hoewel door de eeuwen heen Latijnse elementen binnendrongen, heeft de kerk in de twintigste eeuw bewust gewerkt aan het herstel van haar authentieke oosterse karakter. Vandaag zoekt men een evenwicht tussen trouw aan de traditie en pastorale verstaanbaarheid voor gelovigen in India en de diaspora.
Missionaire dynamiek in de 21e eeuw
De Syro-Malabaarse Kerk telt miljoenen gelovigen, vooral in Kerala, maar ook in de wereldwijde diaspora: in de Golfstaten, Europa, Noord-Amerika en Australië. Zij staat bekend om haar sterke roepingenpastoraal. Vele priesters, religieuzen en missionarissen dienen zowel in eigen eparchieën (de Oosters-christelijke term voor bisdom) als in Latijnse bisdommen wereldwijd. De missionaire inzet omvat een heel spectrum van activiteiten: het stichten van nieuwe parochies en missionaire centra, pastorale zorg voor migrantengemeenschappen, onderwijs, gezondheidszorg, sociale ontwikkeling. In de achtergrond staat een spiritualiteit die geworteld is in apostolische eenvoud en oosters-christelijk gebed.
Ook in Nederland is deze missionaire aanwezigheid zichtbaar: meer dan tien Syro-Malabaarse priesters werken in Latijnse parochies en begeleiden vrijwillig de Syro-Malabaarse gemeenschappen in Amsterdam, Hilversum, Eindhoven, Utrecht en Rotterdam.
De pastoraal-missionaire betekenis van de apostel Thomas vandaag de dag
De figuur van Thomas blijft een spiegel voor de kerk van vandaag. In een vaak seculiere omgeving zoals de onze vandaag laat hij zien, dat twijfel geen einde is, maar een weg kan zijn naar een dieper geloof. Hij herinnert eraan dat geloof altijd missionair is: het wordt ontvangen om gedeeld te worden. Zijn belijdenis “Mijn Heer en mijn God” vormt het hart van de christelijke spiritualiteit. Zijn bereidheid om met Christus te sterven inspireert tot moedige dienstbaarheid.
Foto credit: katholiekleven.nl
De Syro-Malabaarse Kerk belichaamt deze erfenis: een kerk die geworteld is in een apostolische traditie, trouw aan haar oosterse identiteit, en tegelijk missionair aanwezig in de wereldkerk.
Over de auteur:
Foto credit: katholiekleven.nl
Dr. George Paimpillil is pastoor van de samenwerkende parochies in de Zaanstreek en deken van het dekenaat Zaanstreek-IJmond. Ook dient hij de Syro-Malabaarse gemeenschap in Nederland. Hij is geboren in de Indiase deelstaat Kerala en is in 2018 gepromoveerd in de theologie aan de Universiteit van Tilburg.
