De voormalige locum tenens van de Georgisch-Orthodoxe Kerk (GOK), metropoliet Sjio (Mujiri), werd op 11 mei tot nieuwe patriarch gekozen en een dag later geïntroniseerd. Hij werd verkozen tijdens een uitgebreide kerkvergadering in de Heilige Drie-eenheidskathedraal van Tbilisi, waaraan ongeveer 1200 afgevaardigden deelnamen. Stemgerechtigd waren echter alleen 39 bisschoppen, van wie er 22 op Sjio stemden. De twee andere kandidaten, metropoliet Iob (Akiashvili) en Grigol (Berbiachashvili), kregen respectievelijk negen en zeven stemmen; één stem was ongeldig.
Reacties op deze verkiezing vanuit het Westen en uit liberale kringen in Georgië zijn sceptisch. Een Duitse katholieke website noemde hem „conservatief en pro-Russisch”. Ook sommige correspondenten binnen het IvOC-netwerk noemden Sjio, die onder meer in Moskou theologie studeerde, „een Russisch product”. Sommige van zijn eerste preken na de verkiezing lijken dit te bevestigen, maar hij heeft ook expliciet sympathie betuigd voor Oekraïne en de Oekraïens-Orthodoxe Kerk. Op onze website verscheen eerder een artikel over de procedure en de kandidaten voor het ambt van patriarch-katholikos van Georgië, waarin een genuanceerd portret van Sjio werd geschetst.
Foto: Wikimedia Commons, via de website van de president van Georgië: https://president.ge/ka/news/307
Een omstreden opvolger
De nieuwe patriarch, die officieel de naam Katholikos-Patriarch Sjio III draagt, ontving felicitaties van verschillende orthodoxe lokale kerken en van de Heilige Stoel. Ook uit de politiek kwamen talrijke gelukwensen, onder meer van Bidzina Ivanisjvili, oprichter van de regeringspartij Georgische Droom. Sjio geldt als de voorkeurskandidaat van de regering. Ook de voormalige regeringspartij Verenigde Nationale Beweging feliciteerde hem en herinnerde eraan dat tijdens haar regeerperiode van 2003 tot 2012 een „harmonisering” van staats- en kerkelijke belangen had plaatsgevonden. Volgens de partij heeft de GOK behoefte aan een „wijze vernieuwing”, evenals aan integriteit en moed bij kwesties zoals de onafhankelijkheid van de Oekraïense kerk, de bescherming van kerken en eparchiën in door Rusland bezette gebieden en het behoud van historische Georgische monumenten in het huidige Turkije.
Mujiri gold als de meest waarschijnlijke opvolger van de op 17 maart 2026 overleden Katholikos-Patriarch Ilia II, die hem in 2017 tot locum tenens had benoemd. Daardoor verwierf de toenmalige metropoliet van Senaki en Chkhorotsku een zekere bekendheid. Zijn aanhangers presenteren hem als de voorkeurskandidaat van de overleden patriarch. Critici verwijten hem dat hij binnen de GOK „parallelle structuren” heeft opgebouwd om zijn bondgenoten te versterken. Daarnaast zou hij de nauwe band tussen kerk en staat bevorderen, evenals de steun van de kerk aan de regeringspartij en haar beleid. Ook wordt hem een te grote nabijheid tot de Russisch-Orthodoxe Kerk verweten.
Eerste signalen van zijn patriarchaat
In zijn eerste preek als patriarch sprak Sjio over de actuele uitdagingen voor de kerk. De harten van de mensen zouden „vervreemd en koud” zijn geworden; duizenden verleidingen zouden „geloof, morele waarden, familie en verwanten” vervangen, waardoor de pastorale taak van de kerk „tweemaal zo zwaar” werd. Hij benadrukte de noodzaak om de deuren van de kerk wijd open te zetten voor iedereen en ook buiten haar muren actief te zijn. Verder stelde hij dat kinderen, „onze toekomst”, vooral liefde, zorg en steun nodig hebben. „Geloof, nationale waarden, respect voor tradities en verantwoordelijkheidsbesef tegenover de natie en de kerk” moesten bij hen worden versterkt.
Op 17 mei veroordeelde Sjio abortus en de zogenoemde „genderideologie” tijdens een toespraak tot gelovigen in de Heilige Drie-eenheidskathedraal in Tbilisi ter gelegenheid van de Dag van de Zuiverheid van het Gezin. Deze feestdag werd in 2014 door de GOK ingesteld als tegenhanger van de Internationale Dag tegen Homofobie, Bifobie en Transfobie, die eveneens op 17 mei wordt gehouden. In 2024 werd de Dag van de Zuiverheid van het Gezin uitgeroepen tot officiële feestdag. Talrijke vertegenwoordigers van de staat nemen jaarlijks deel aan de vieringen, onder wie ook de Georgische premier.
Volgens Sjio kan er geen geluk bestaan in een gezin waarin een „ernstige zonde” zoals abortus heeft plaatsgevonden; een dergelijk gezin zou verloren zijn. Daarentegen zou geluk te vinden zijn in gezinnen waar om de twee à drie jaar een kind wordt geboren. Verder waarschuwde hij dat de demografische situatie moet verbeteren; anders verkeert Georgië volgens hem in „werkelijk gevaar”. Dat gevaar bestaat volgens de Katholikos uit „andere volkeren” die zich in Georgië vestigen, van kinderen houden, hun religie beschermen en zich daardoor „succesvol voortplanten”. Als de huidige ontwikkeling voortduurt, bestaat volgens hem het reële risico dat zij de Georgiërs numeriek zullen overtreffen.
Daarnaast sprak hij de wens uit dat er wetgeving zou komen die Georgische gezinnen beschermt tegen „gendertheorieën” en „genderideologie”. Deze koers ter bescherming en instandhouding van het gezin verdient volgens hem steun, omdat zij een voorwaarde vormt voor het „overleven en de groei” van het land. Daarmee verwees het nieuwe hoofd van de GOK vermoedelijk naar het in 2024 door de regeringspartij aangenomen wetgevingspakket dat „LGBT-propaganda” en huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht verbood, hoewel die laatste voordien al niet mogelijk waren in Georgië. In het land worden activiteiten van queeractivisten regelmatig geconfronteerd met massale tegenbetogingen, waaraan ook geestelijken deelnemen. Vaak biedt de politie de activisten onvoldoende bescherming.
Eerste signalen richting Oekraïne
Op 18 mei ontving de nieuwe patriarch delegaties van talrijke orthodoxe lokale kerken, waaronder de patriarchaten van Alexandrië en Antiochië, evenals vertegenwoordigers van de orthodoxe kerken van Rusland, Servië, Bulgarije, Griekenland, Polen, Tsjechië, Slowakije en Albanië.
Op de dag van zijn intronisatie betuigde patriarch Sjio bovendien zijn respect aan metropoliet Onufrij (Berezovski) van Kyiv, het hoofd van de Oekraïens-Orthodoxe Kerk. Deze kerk werd bij de intronisatie vertegenwoordigd door metropoliet Sergij (Gensitski) van Ternopil. Aan hem gaf Sjio groeten mee voor Onufrij en sprak hij zijn liefde en respect voor hem uit.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in het Duits op de website van onze partner NÖK: https://noek.info/nachrichten/osteuropa/georgien/4196-georgien-neuer-patriarch-schio-iii-inthronisiert
Vertaling en redactie: Alfons Brüning.
