“Vandaag is het voor mij bangaranga!” – zo postte de metropoliet van West- en Centraal-Europa van de Bulgaars-Orthodoxe Kerk, Antonii (Michalev), op 17 mei op zijn Facebookpagina, met gelui van kerkklokken en felicitaties. De nacht ervoor had de Bulgaarse zangeres Dara het Eurovisiesongfestival (ESC) in Wenen gewonnen. Dat de uitspraak van de metropoliet allesbehalve vanzelfsprekend was, bleek uit de verhitte discussies in Bulgarije in aanloop naar de wedstrijd, nadat bekend was geworden dat Dara met dit lied Bulgarije zou vertegenwoordigen op het ESC van dit jaar.
Dara, tijdens haar performance van de winnende bijdrage “Bangaranga” op het Eurovision Song Contest in mei 2026, Wenen – Bron: Quejaytee / WikiPortraits,
Foto credit: Wikimedia
Met name orthodoxe, maar ook protestantse fundamentalisten bekritiseerden het lied als een demonisch werk. Op de avond vóór de ESC-finale riepen tegenstanders van het lied de Bulgaren via de media op om vooral niet op dit nummer te stemmen. Terwijl seculiere kringen het werk eerder vanuit esthetisch oogpunt bekritiseerden of vonden dat het lied de Bulgaarse cultuur niet vertegenwoordigde, hielden religieuze fundamentalisten zich niet in met hysterische kwalificaties: Bangaranga zou een satanisch lied zijn, doordrongen van kwade geesten, een product van het heidense neoliberalisme. Zij riepen de Bulgaarse samenleving op geen verdere doodzonden te begaan, nadat zij volgens hen al aan de allerergste zonde was vervallen: russsofobie. Die zonde zou als het teken van Kaïn aan hen kleven en zelfs gelijkstaan aan de zonde van Judas, die Jezus verried, omdat men Rusland zou hebben verraden.
De gebruikelijke anti-Europese narratieven werden verspreid: het ESC zou een demonstratie zijn van Europese decadentie, van “Gayropa” en perversie. Voor een deel kunnen deze opvattingen worden gekoppeld aan Russische propaganda, zoals blijkt uit het voorbeeld van de vermeende grootste doodzonde, de russsofobie. Ook is een terugkerend patroon zichtbaar in de beschuldigingen aan het adres van evenementen zoals het ESC of de Olympische Spelen in Parijs, waarvan Rusland was uitgesloten. Konstantin Nushev, hoogleraar theologie aan de Universiteit van Sofia, ziet hierin een langdurig proces waarbij het Kremlin probeert de Oost-Europese naties een nieuwe culturele identiteit op te leggen door een antimoderne en anti-Europese vorm van traditionalisme te propageren als vervanging voor een eigentijdse nationale identiteit. Hij beschouwt deze ontwikkeling als een vorm van culturele oorlog tegen de moderne democratie.
Anderzijds valt niet te ontkennen dat veel fundamentalistische gelovigen, zowel binnen orthodoxe als protestantse denominaties, ook zonder Russische propaganda een afwijzende houding tegenover de Europese Unie ontwikkelen. Een deel van de anti-Europese narratieven hangt samen met een uitgesproken antiglobalistische houding. Daardoor ontstaat een verbinding met seculiere nationalistische kringen, die de orthodoxe kerk zien als onderdeel van de nationale identiteit. Beide groepen uiten vaak vergelijkbare standpunten, doorgaans tegen het beleid van de EU en vóór de verdediging van de zogenoemde traditionele waarden en de nationale identiteit, zoals recentelijk bij de invoering van de euro.
Omdat de seculiere nationalisten echter enthousiast waren over de overwinning van een Bulgaarse vertegenwoordiger op een internationaal mediageniek evenement als het ESC, ontstond dit keer een botsing van narratieven (“satanisme” en “verraad aan de Bulgaarse identiteit” tegenover “de overwinning van de Bulgaarse geest” en de promotie van Bulgarije op het internationale toneel).
Verwacht wordt dat de rol van Bulgarije als gastland in 2027 nog hevigere controverses zal veroorzaken, aangezien volgens de fundamentalisten de “verdorvenheid” van het Eurovisiesongfestival het land zal overspoelen. Nu al circuleren er handtekeningenacties tegen het evenement, omdat het ESC volgens hen satanistische rituelen, losbandigheid en een totale minachting voor de moraal zou belichamen en daarmee ideologieën zou verspreiden die vreemd zijn aan de Bulgaarse levenswijze en cultuur.
Vladislav Atanassov
Over de auteur:
De Bulgaarse theoloog Vladislav Atanassov (Nürtingen, Duitsland) werkt actueel aan een boek over de geschiedenis van de Bulgaarse Orthodoxe kerk.
(Deze tekst verscheen eerst in het Duits op de website van onze partner NÖK, op 4 juni 2026; de vertaling werd licht geredigeerd door Alfons Brüning)
